گفت و گوی دکتر صالح آبادی با هفته نامه تجارت فردا، شماره 190، نهم شهریور1395
«چالش بانکداری اسلامی با مقررات بین المللی»        

                                                                                                                   
                                                             
«الگوی کسب‌وکار بانک‌های اسلامی در دنیا عمدتاً به صورت بانکداری دوگانه است. بدین معنا که بانک‌های اسلامی در کنار بانک‌های متعارف فعالیت می‌کنند، در حالی که در جمهوری اسلامی ایران کل سیستم بانکداری کشور به صورت اسلامی است و از این‌رو تجربه بانکداری اسلامی در کشورمان یک تجربه منحصر به فرد است.» اینها جملاتی است که دکتر علی صالح‌آبادی رئیس انجمن مالی اسلامی ایران پیرامون فعالیت بانک‌های اسلامی می‌گوید. ایشان تاکید دارد که «بانک‌های اسلامی که در سیستم دوگانه فعالیت می‌کنند در تعامل با بانکداری بین‌الملل با چالش رعایت مقررات اسلامی مواجهند و لذا متفاوت و گاهی متعارض عمل می‌کنند.» دکتر صالح‌آبادی البته تصریح می‌کند که «در مواجهه با مقررات بانکداری بین‌المللی، بانک‌های اسلامی یکسری نهاد برای تطبیق مقررات خود با بانکداری بین‌المللی ایجاد کرده‌اند که بانک‌های جمهوری اسلامی ایران در فعالیت‌ها، سیاست‌ها و مقررات آن نقش دارند». در ادامه شرح این گفت وگو را می‌خوانید.
 
•    بانک‌های اسلامی در مواجهه با مقررات بانکداری بین‌المللی چگونه عمل کرده‌اند؟ آیا شرایط خاص حاکم بر این بانک‌ها سرعت تطبیق با استانداردهای پذیرفته‌شده در دنیا را برای این بانک‌ها کاسته است؟
وظیفه اصلی بانک‌ها و موسسات مالی به‌طور اعم به واسطه‌گری مالی در بخش اقتصاد هر کشور خلاصه می‌شود و در این راه بانک‌ها به‌طور معمول به تجهیز منابع، تخصیص منابع و خدمات بانکی اشتغال دارند. تقریباً، بخش مرتبط با ارائه خدمات بانکی چه در بانکداری اسلامی و چه در بانکداری متعارف، یکسان بوده و در مقابل ارائه خدمات ارائه‌شده نسبت به اخذ کارمزد اقدام می‌کنند.
چنانچه مقصود شما از تعامل با بانکداری بین‌الملل در بخش خدمات و روابط کارگزاری باشد، باید گفت بین بانکداری اسلامی و بانکداری بین‌الملل در این بخش تفاوت آشکار وجود نداشته و تعاملات بر اساس مقررات بین‌المللی ناظر بر این امور به خوبی انجام می‌شود. اما در مبحث تجهیز و تخصیص منابع، شرایط متفاوت است. در بانکداری بدون ربا، بانک وکیل سپرده‌گذاران در سرمایه‌گذاری در بخش‌های مختلف اقتصادی بوده و در این راه بر اساس عقود مشارکتی و مبادله‌ای، نسبت به تخصیص منابع مالی اقدام می‌کند.
 بانک‌ها با این کار با پرداخت سود علی‌الحساب و مشارکت در طرح‌های اقتصادی، ماموریت ماهوی خود را به انجام می‌رسانند. لازم به ذکر است، بعضی از کشورهای اسلامی همچون مالزی، پاکستان و قطر از ابزاری با عنوان صکوک برای تجهیز منابع استفاده می‌کنند اما بانکداری متعارف صرفاً، بر مبنای نرخ بهره عمل کرده و بر اساس آن منابع را تخصیص می‌دهد. همین امر باعث اختلاف عمده میان تجهیز و تخصیص منابع فیمابین بانکداری اسلامی و بانکداری متعارف می‌شود.
با توجه به ماهیت بانکداری اسلامی و توفیقات آن در ایجاد عدالت اقتصادی و همچنین عدم بحران‌زایی استفاده از ابزارهای بانکداری اسلامی، بانک‌های بزرگ در کشورهایی همچون آلمان و انگلیس را بر آن داشته تا از ابزارهای بانکداری اسلامی در تجهیز و تخصیص منابع خود استفاده کرده و واحدها، گیشه‌ها و محصولات بانکداری اسلامی در شبکه بانکی خود ایجاد کنند. در مواجهه با مقررات بانکداری بین‌المللی، بانک‌های اسلامی یکسری نهاد برای تطبیق مقررات خود با بانکداری بین‌المللی ایجاد کرده‌اند که بانک‌های جمهوری اسلامی ایران در فعالیت‌ها، سیاست‌ها و مقررات آن نقش دارند. به عنوان مثال بانک توسعه صادرات ایران یکی از سهامداران ITFC است که در تامین مالی تجارت طبق مقررات بانکداری اسلامی در سطح بین‌المللی فعالیت می‌کنند.
 
•    با توجه به تفاوت‌های بانک‌های اسلامی کشورها با کسب‌وکار بانکداری بدون ربای ایران، تعامل با نظام بانکداری بین‌المللی در کدام بستر بهتر پیش رفته است؟
بر اساس گزارش سایت بنکر (Banker) در سال 2015، دارایی جهانی در بخش بانکداری اسلامی به بیش از 1400 میلیارد دلار می‌رسد که قریب به 1070 میلیارد دلار آن سهم بانکداری کاملاً اسلامی بوده و سهم ما از این بخش بالغ بر 518 میلیارد دلار است. یعنی نزدیک به نیمی از دارایی‌های بانکداری کاملاً اسلامی مربوط به جمهوری اسلامی ایران است و در بخش بانکداری اسلامی به‌طور اعم، حدود 37 درصد را به خود اختصاص داده است. این ارقام بیانگر تفوق مالی کشور در بخش بانکداری اسلامی بوده و با توجه به سابقه تاریخی بیش از سه دهه از عمر بانکداری بدون ربا در جمهوری اسلامی ایران تجربیات زیادی در این بخش داریم.
الگوی کسب‌وکار بانک‌های اسلامی در دنیا عمدتاً به صورت بانکداری دوگانه است. بدین معنا که بانک‌های اسلامی در کنار بانک‌های متعارف فعالیت می‌کنند، در حالی که در جمهوری اسلامی ایران کل سیستم بانکداری کشور به صورت اسلامی است و لذا تجربه بانکداری اسلامی در کشورمان یک تجربه منحصر به فرد است. بانک‌های اسلامی که در سیستم دوگانه فعالیت می‌کنند در تعامل با بانکداری بین‌الملل با چالش رعایت مقررات اسلامی مواجهند و لذا متفاوت و گاهی متعارض عمل می‌کنند.
اما به دلیل سیستماتیک بودن بانکداری اسلامی در ایران، موضع واحدی از سوی بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران در تعاملات با بانکداری بین‌المللی اتخاذ می‌شود و بانک‌ها نیز به صورت سیستمی با آن بانک‌ها تعامل می‌کنند. به همین جهت بانکداری اسلامی ایران در مواجهه با بانکداری بین‌الملل مرسوم، از انسجام و پشتوانه بهتری برخوردار بوده است.
 
•    با این اوصاف چالش‌های نظام بانکی کشور در بستر بانکداری بدون ربا، در تعامل با مقررات بانکداری بین‌المللی چه بوده است؟ به عبارتی بانک‌های اسلامی برای ارتباط با نظام بانکداری بین‌المللی چه مشکلاتی داشته‌اند و اکنون دارند؟
بازهم تاکید می‌کنم آنچه وجه افتراق میان بانکداری اسلامی و بانکداری متعارف غربی است، عمدتاً در تجهیز و تخصیص منابع است. اگر بخواهیم در زمینه چالش‌ها مطرح کنیم باید تامین مالی صادرات را مثال بزنیم، تامین مالی صادرات در قالب اعتبار خریدار برای کشورهایی که از بانکداری اسلامی تبعیت نمی‌کنند با اندکی پیچیدگی همراه بود، اما خوشبختانه با استفاده از عقود مبادله‌ای از قبیل فروش اقساطی و اجاره به شرط تملیک نسبت به رفع آن اقدام شد.
هم‌اکنون در حال راه‌اندازی کمیته فقهی در بانک توسعه صادرات ایران هستیم تا چالش‌های بانکداری اسلامی با بانکداری بین‌الملل را مورد بررسی قرار دهیم و با راهکارهایی که فقه مبین اسلام به دست می‌دهد، برای تعامل بیشتر با بانکداری بین‌المللی استفاده کنیم.
خوشبختانه مقام معظم رهبری با ایجاد شورای فقهی در بانک مرکزی نیز موافقت کرده‌اند که این شورا، در بسیاری از موضوعات جدید بانکی بین‌المللی می‌تواند راهکارهای ابتکاری برای رفع چالش‌های ممکن با نظام بانکی بین‌المللی را ارائه کند.
•    ساختارها و فرآیندهای نظام بانکی برای تعامل بیشتر با بانکداری بین‌المللی چه بوده است؟
این ساختارها از گذشته شکل گرفته و به‌طور مستمر، به‌روز شده است. دوران تحریم، باعث نشد که به فرآیند رو به رشد نظام بانکی کشور خدشه عمده‌ای وارد شود.
 همکاران ما در شبکه بانکی با ابزارها و فرآیندهای نوین بانکداری آشنا بوده و در موقع مقتضی توانمندی‌های خود را همچون قبل به کار خواهند گرفت. البته ذکر این نکته هم ضروری است که شاکله بانکداری بین‌الملل طی سال‌های اخیر آنچنان دستخوش تغییر نشده و بعضاً، نرم‌افزارهای مورد استفاده در روابط کارگزاری همچون سوئیفت ارتقا یافته که آن هم به‌روز‌رسانی شده یا در حال انجام است.

•    چه ابزارها و نهادهایی برای تعامل بیشتر با بانکداری بین‌الملل در نظام بانکداری کشور دیده شده و لازم است؟
آنچه در دوره پیش از تحریم و تاکنون مهیا شده همگی در راستای تسهیل تعاملات بانکی در عرصه تجارت بین‌الملل بوده و وجود مدیریت‌ها و ادارات مرتبط ذیل ساختار بانک‌ها و همچنین کمیته بانکی اتاق بازرگانی بین‌الملل به توسعه این امر اشتغال داشته است.
البته لازم به ذکر است که در این راستا واحدهای بین‌الملل بانک‌های کشور از جمله بانک توسعه صادرات ایران در این امر سهیم بوده و به توسعه بخش‌های خود اهتمام داشته و در نهایت باعث ارتقای تعاملات بانکداری بین‌الملل شده‌اند.
با وجود این، با فراهم شدن زمینه‌های مطلوب در آینده‌ای نه‌چندان دور، این امور ملموس‌تر شده و بهبود فرآیندهای موجود در تعامل با نظام بانکی بین‌الملل با شناخت تنگناهای احتمالی هرچه سریع‌تر اجرایی خواهد شد.
 
•    راهکارهای متنوع‌سازی و توسعه خدمات بانکی بین‌الملل در نظام بانکی کشور چیست؟
در عرصه بانکداری بین‌الملل، کشورهای متعامل از ابزارهایی جهت ارائه خدمات بانکی استفاده می‌کنند که مورد قبول و وثوق آنها بوده و ذیل کنوانسیون‌های بین‌المللی و مقررات اتاق بازرگانی بین‌الملل، تدوین شده است. این ابزارها بنا بر ماهیت عملکردشان از استانداردهایی برخوردار هستند که در صورت لزوم قابل احاله به مراجع داوری بین‌المللی هم باشند.
بنابراین، متنوع‌سازی و به‌کارگیری ابزارهای جدید در تعامل با حوزه بانکداری بین‌الملل از جمله موضوعات در دست بررسی مستمر در بانک توسعه صادرات ایران است و به فراخور موضوع نسبت به بررسی و اتخاذ راهکارهای جدید ارائه خدمات بانکی می‌پردازیم.
به عنوان مثال تا چندسال قبل «اعتبارخریدار» (bayer’s credit) از ابزارهای تامین مالی در بانک توسعه صادرات نبود اما این ابزار پس از بررسی و متناسب‌سازی با شرایط و مقررات بانکی کشور، هم‌اکنون به وفور مورد استفاده این بانک قرار می‌گیرد.
 
•    آیا با تعامل و همگامی بیشتر با نظام بانکداری بین‌المللی سلامت و ثبات در نظام بانکی اسلامی ما تقویت می‌شود یا اهدافی فراتر از این برای بانک‌های کشور مدنظر است؟
شما می‌دانید بر اساس سند چشم‌انداز سال 1404 هجری شمسی، «ایران کشوری توسعه‌یافته، با جایگاه اول اقتصادی، علمی و فناوری در سطح منطقه با هویت اسلامی و انقلابی الهام‌بخش در جهان اسلام و با تعامل سازنده و موثر در روابط بین‌الملل» ترسیم شده است. خوشبختانه، بند نهم سیاست‌های کلی اقتصاد مقاومتی هم بر تقویت و توسعه نظام مالی و بانکی تاکید کرده است.
همان‌طور که اشاره شد، پتانسیل ابزارهای به‌کار گرفته‌شده در بانکداری اسلامی اعم از عقود اسلامی یا صکوک و همچنین ارتباط آن با بخش واقعی اقتصاد، باعث شده این ابزارها مورد توجه جهانی بوده و در نهایت به نقش محوری جهت تعامل هرچه بیشتر با شبکه بانکداری بین‌الملل تبدیل شود.
 بنابراین،‌ استفاده مطلوب و ارتقای این ابزارها که سابقه بیش از سه دهه تجربه را در ایران دارد باعث می‌شود تا در آینده به ساختار توسعه‌یافته‌تری رسیده، و شکوفایی اقتصادی و اشتغال‌زایی بیشتری را به همراه داشته باشد. تعامل بیشتر با نظام بانکداری بین‌المللی، از لوازم پویایی و رشد و تقویت نظام بانکی اسلامی است.
باید توجه داشت که رشد سالانه سریع دارایی‌ها و معاملات مبتنی بر بانکداری اسلامی در جهان، تعامل بیشتر با بانکداری بین‌المللی را می‌طلبد. بالندگی بانکداری اسلامی در عرصه بین‌الملل نیز با تعامل با بانکداری بین‌المللی حاصل خواهد شد. بانک توسعه صادرات مفتخر است که در خط مقدم تعامل با بانکداری بین‌المللی قرار دارد.
منبع: هفته‌نامه تجارت فردا، شماره ۱۹۰، نهم شهریور ۱۳۹۵

اولین جلسه کمیته آموزش انجمن مالی اسلامی ایران روز دوشنبه 18 مرداد 1395 با حضور جناب آقای دکتر حسینی (رئیس کمیته) و اعضای محترم کمیته آقایان سید محمدجواد فرهانیان، مجید پیره، علی نقوی و امیر یوسفی مقدم در محل شرکت بورس انرژی ایران تشکیل گردید. در ابتدا آقای دکتر حسینی به معرفی اعضای کمیته و شرح وظایف کمیته آموزش و برنامه های آتی پرداختند. درادامه اعضای کمیته نظرات و پیشنهادهای خود را جهت تبیین نقشه راه و اهداف کمیته و همچنین در خصوص وظایف و کارکردهای کمیته ارائه نمودند. و همچنین نسبت به امکانات آموزشی انجمن مالی اسلامی ایران بحث هایی مطرح گردید و مقرر شد به منظور ارتقای امکانات انجمن، تفاهم نامه هایی با سایر نهادهای آموزشی و پژوهشی فعال در حوزه مالی و مالی اسلامی منعقد گردد.
مقرر گردید تا جلسه آینده هر یک از اعضا نظرات تکمیلی و اصلاحی خود را پیرامون گستره شمول فعالیت-های کمیته و اهداف موردنظر به کمیته ارائه نمایند تا بتوان به نقشه راهی کارا و اثربخش به منظور نیل به اهداف کمیته دست یافت. جلسه آینده کمیته در شهریور ماه برگزار خواهد شد.

اولین جلسه کمیته  حسابداری و حسابرسی اسلامی انجمن مالی اسلامی ایران روز سه شنبه 12 مرداد 1395 با حضور جناب آقای دکتر حسینی (رئیس کمیته) و اعضای محترم کمیته جناب آقای دکتر ساسان مهرانی، جناب آقای دکتر موسی بزرگ اصل، سرکار خانم دکتر آزاده مداحی، جناب آقای ناصر امیدواری، جناب آقای دکترعلیرضا رام روز و جناب آقای دکتر حجت الله صیدی  و همچنین با حضور آقایان صالحی فر و یوسفی مقدم در محل شرکت بورس انرژی ایران تشکیل گردید. در ابتدا آقای دکتر حسینی به معرفی اعضای کمیته و شرح وظایف کمیته حسابداری و حسابرسی اسلامی و برنامه های آتی پرداختند. درادامه اعضای کمیته نظرات و پیشنهادهای خود را جهت تبیین نقشه راه و اهداف کمیته و همچنین در خصوص وظایف و کارکردهای کمیته ارائه نمودند. اعضای کمیته در خصوص طراحی چارچوب و حوزه فعالیت کمیته به تبادل نظر پرداختند. مقرر گردید تا جلسه آینده هر یک از اعضا نظرات تکمیلی و اصلاحی خود را پیرامون گستره شمول فعالیت-های کمیته و اهداف موردنظر به کمیته ارائه نمایند. همچنین وضعیت موجود را در حوزه حسابداری و حسابرسی اسلامی در کشور تبیین نمایند تا بتوان به نقشه راهی کارا و اثربخش به منظور نیل به اهداف کمیته دست یافت. جلسه آینده کمیته در نیمه اول شهریور ماه برگزار خواهد شد.

نخستین جلسه کمیته ی پایش و ارزیابی مالی اسلامی انجمن مالی اسلامی ایران روز دوشنبه 4 مرداد ماه 95 با حضور اعضای کمیته برگزار شد. در این جلسه که با حضور آقایان نقوی، هامونی، دکتر علیزاده، یوسفی مقدم و خانم ها عروجی، سعادتی، حنجری و رئوفی برگزار گردید، در ابتدا آقای نقوی به عنوان رئیس کمیته ضمن معرفی اعضا به تشریح اهداف و وظایف کمیته پرداخت. در ادامه اعضای کمتیه ضمن بحث و تبادل نظر در مورد چارچوب فعالیت های کمیته پایش و ارزیابی مالی اسلامی، بر ضرورت تدوین یک ساختار مشخص و استاندارد جهت گزارش دهی و همچنین ایجاد شاخص مالی اسلامی ( کمی و کیفی) به عنوان وظایف اولیه کمیته تاکید کرده و هر کدام از اعضا در این موارد مسئولیت هایی را عهده دار شدند. مقرر شد جلسه بعدی کمیته روز دوشنبه یکم شهریور ماه 95 برگزار گردد.

سومین جلسه کمیته ی پذیرش و روابط عمومی انجمن مالی اسلامی ایران روز دوشنبه 28 تیرماه 95 با حضور اکثریت اعضای کمیته برگزار شد. در این جلسه که با حضور آقایان دکتر مستشار، اسکندری، خسروی، حاجی وند، رضایی زاده، یوسفی مقدم و خانم ساعت چی برگزار گردید، اعضای کمیته در مورد زمان های برگزاری نشست های خبری انجمن تصمیم گیری نمودند. همچنین راهکارهای انتشار دوماهنامه یا فصلنامه خبری انجمن مالی اسلامی ایران با عنوان عصر مالی اسلامی مورد بررسی قرار گرفت و هر کدام از اعضا در این مورد مسئولیتی را به عهده گرفتند. مقرر شد در جلسه بعدی کمیته در مورد ساختار نشریه خبری و انتشار اولین شماره آن تصمیم گیری شود.

بسم الله الرحمن الرحیم

جناب آقای دکتر رهنمای رودپشتی
عضو محترم هیئت مدیره انجمن مالی اسلامی ایران

قرار گرفتن نام جنابعالی در فهرست برترین محققان علوم انسانی کشور، نشان از شایستگی جنابعالی و تلاش و خدمت صادقانه شما در عرصه ی تولید علم و دانش است.

این افتخار را از صمیم قلب به شما و اعضای انجمن مالی اسلامی تبریک عرض نموده، توفیق روز افزون شما را در کسب درجات علمی بالاتر از درگاه ایزد منان خواهانم.

                                                                                                                                     علی صالح آبادی
                                                                                                                              رئیس انجمن مالی اسلامی ایران

نخستین جلسه ی کمیته ی بازار کار مالی اسلامی انجمن مالی اسلامی ایران روز یکشنبه 30 خرداد ماه 95 با حضور اعضای کمیته برگزار شد.
در این جلسه که با حضور دکتر خواجه نصیری، دکتر محمدی، دکتر ابراهیمی و آقای طاعتی برگزار شد، ابتدا اعضای کمیته به وسیله رئیس کمیته معرفی شدند و سپس اعضا در مورد اهداف و برنامه های آتی کمیته بازار کار به بحث و گفتگو پرداختند و مقرر شد هر یک از اعضای کمیته نظرات خود را به صورت مکتوب در خصوص اهداف و برنامه های ارائه شده جهت پابش و اصلاح اعلام نمایند.
همچنین مقرر شد جلسات کمیته بازار کار اسلامی در پایان هر ماه برگزار گردد و در صورت عدم امکان برگزاری جلسه یک روز قبل از طریق دبیر جلسه اطلاع‌رسانی شود.

نخستین جلسه ی کمیته ی بین الملل انجمن مالی اسلامی ایران روز دوشنبه 24 خرداد ماه 95 با حضور اعضای کمیته برگزار شد. در این جلسه که با حضور آقایان دکتر میرجلیلی، دکتر زینت بخش، کریمی ، قاسم پور و یوسفی مقدم برگزار شد، اعضا در مورد برنامه های آتی کمیته بین الملل به بحث و گفتگو پرداختند و مقرر شد اعضای کمیته تا جلسه ی بعدی کمیته، گزارشی را در مورد مباحث راه اندازی قسمت انگلیسی سایت، تهیه بروشور معرفی انجمن و بولتن مالی اسلامی به زبان انگلیسی تهیه و پیشنهادات خود را ارائه نمایند.

اولین کنگره ملی دانشجویی "عملیاتی کردن اقتصاد اسلامی در بستر اقتصاد ایران"
(...الگوی اقتصادی بومی و علمی برآمده از فرهنگ انقلابی و اسلامی که همان اقتصاد مقاومتی است ....خواهد توانست ...الگوئی الهام‌بخش از نظام اقتصادی اسلام را عینیت بخشد.)
ابلاغیه سیاست های اقتصاد مقاومتی ۲۹/بهمن ماه/۱۳۹۲

دانشکده معارف اسلامی و اقتصاد دانشگاه امام صادق (ع) برگزار می کند :
اولین کنگره ملی دانشجویی "عملیاتی کردن اقتصاد اسلامی در بستر اقتصاد ایران"
آخرین مهلت ارسال چکیده مقالات : ۱۵ مرداد ماه ۹۵
زمان برگزاری : آبان ماه ۹۵
جهت کسب اطلاعات بیشتر به وبسایت کنگره مراجعه نمائید :
http://www.isu.ac.ir/congress/

انجمن مالی اسلامی ایران و انجمن اقتصاد شهری تفاهم نامه همکاری امضاء کردند. اين تفاهم نامه به منظور توسعه و تحکیم همکاری های علمی، آموزشی و تحقیقاتی و ایجاد ارتباط مؤثر و فعال و نیز استفاده بهينه از امكانات، استعداد و توانائي ها در جهت رفع نيازهاي پژوهشي و آموزشی طرفین در حوزه "اقتصاد و مدیریت شهری" منعقد شده است.
موضوع تفاهم¬نامه:
•    انجام پژوهش های بنیادی، کاربردی، توسعه ای و راهبردی در قالب طرح های پژوهشی با همکاری مشترک فصلنامه و انجمن
•     برگزاری همایش ها، سمینارها، نشست های علمی و نمایشگاه
•     برگزاری کارگاه ها و دوره های تخصصی آموزشی کوتاه مدت ویژه دانشجویان، پژوهشگران و اعضای طرفین
•    فراهم نمودن زمینه های لازم برای چاپ و انتشار مقالات علمی حاصل از طرح های تحقیقاتی و نیز آثار تألیفی و ترجمه با مضامین علمی، پژوهشی در حوزه های اقتصادی و مدیریت شهری
•     تبادل اطلاعات، اسناد، مدارک، منابع پژوهشی و کتابخانه ای
•    استفاده از لوگوی طرفین در همایش ها، سمینارها و گواهی های مشترک پایان دوره کوتاه مدت
•     سایر همکاری های لازم که در طول اجرای این تفاهم نامه مطرح و مورد توافق قرار می گیرد.